NHẬN DIỆN CÁC DẤU HIỆU VI PHẠM VÀ TRUY CỨU TRÁCH NHIỆM THEO QUY ĐỊNH MỚI
Kể từ ngày 01/01/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 (PDPL) chính thức có hiệu lực, thiết lập một khung pháp lý nghiêm khắc nhằm chấm dứt tình trạng kinh doanh dữ liệu trái phép vốn diễn biến phức tạp trong thời gian qua. Với quan điểm dữ liệu cá nhân là quyền riêng tư gắn liền với nhân thân và không phải là hàng hóa, pháp luật mới đã đưa ra những định nghĩa và chế tài đủ mạnh để răn đe mọi hành vi xâm phạm.
1. Nhận diện hành vi mua bán dữ liệu cá nhân trái quy định
Theo Điều 7 của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, mua bán dữ liệu cá nhân là một trong những hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối, trừ trường hợp luật có quy định khác. Doanh nghiệp và cá nhân cần nhận diện các dấu hiệu vi phạm phổ biến sau:
- Chuyển giao dữ liệu có thu phí dưới danh nghĩa dịch vụ: Việc mua bán thường được “ẩn danh” dưới các hợp đồng cung cấp danh sách khách hàng, dịch vụ tiếp thị hoặc chuyển giao danh mục đối tác mà không có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu.
- Mua bán dữ liệu đã qua xử lý nhưng chưa khử nhận dạng: Nhiều tổ chức cho rằng việc bán các tập dữ liệu đã phân tích là hợp pháp. Tuy nhiên, nếu dữ liệu đó vẫn có khả năng xác định danh tính cá nhân cụ thể, hành vi này vẫn bị coi là mua bán dữ liệu cá nhân trái phép.
- Lợi dụng quyền truy cập hệ thống để chiếm đoạt và thương mại hóa: Hành vi nhân viên nội bộ trích xuất dữ liệu khách hàng của công ty để bán cho bên thứ ba là dấu hiệu vi phạm kép: vừa chiếm đoạt, vừa mua bán dữ liệu.
2. Hệ thống chế tài: Nguyên tắc xử phạt dựa trên lợi nhuận
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 là cơ chế phạt tiền đặc biệt nghiêm khắc đối với hành vi mua bán dữ liệu. Tại Điều 8, mức phạt được xác định như sau:
- Phạt tiền dựa trên số lợi bất chính: Tổ chức vi phạm có thể bị phạt tới 10 lần số lợi bất chính thu được từ hành vi mua bán dữ liệu cá nhân.
- Mức phạt sàn: Trong trường hợp không xác định được số lợi bất chính hoặc mức phạt tính theo số lợi thấp hơn mức phạt trần, mức phạt tiền tối thiểu là 03 tỷ đồng được áp dụng đối với tổ chức.
- Đối với cá nhân: Mức phạt tiền tối đa cho cá nhân vi phạm bằng 1/2 mức phạt áp dụng cho tổ chức (tương đương 1,5 tỷ đồng hoặc 5 lần số lợi bất chính).
3. Truy cứu trách nhiệm hình sự và bồi thường dân sự
Pháp luật Việt Nam không chỉ dừng lại ở xử lý hành chính. Tùy theo tính chất, quy mô và mức độ nghiêm trọng của hậu quả, các chủ thể vi phạm còn phải đối mặt với các trách nhiệm pháp lý khác:
- Trách nhiệm hình sự: Hành vi mua bán dữ liệu cá nhân quy mô lớn, gây ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội hoặc gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các tội danh tương ứng trong Bộ luật Hình sự.
- Trách nhiệm dân sự: Chủ thể dữ liệu có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được hành vi mua bán dữ liệu của doanh nghiệp gây tổn thất về danh dự, uy tín hoặc tài sản. Việc bồi thường sẽ được thực hiện theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Việc tuân thủ không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là nền tảng để doanh nghiệp khẳng định uy tín với khách hàng. Thấu hiểu những khó khăn về quy trình kỹ thuật và thủ tục hành chính, Luật LT VINA cung cấp gói giải pháp tuân thủ toàn diện bao gồm:
- Rà soát và Kiểm toán dữ liệu (Data Audit): Xác định các luồng dữ liệu, phân loại dữ liệu cơ bản và nhạy cảm để xây dựng bản đồ dữ liệu chính xác cho doanh nghiệp.
- Xây dựng Hệ thống tài liệu nội bộ: Soạn thảo Chính sách bảo vệ dữ liệu (Privacy Policy), Quy chế xử lý dữ liệu, mẫu văn bản đồng ý cho khách hàng và nhân sự, cùng các thỏa thuận xử lý dữ liệu (DPA) với bên thứ ba.
- Thực hiện Hồ sơ báo cáo hành chính: Thay mặt doanh nghiệp lập và nộp Hồ sơ đánh giá tác động xử lý dữ liệu (DPIA) và chuyển dữ liệu xuyên biên giới (TIA) lên cơ quan chức năng trong thời hạn 60 ngày theo quy định.
- Đào tạo và Hỗ trợ nhân sự DPO: Tư vấn tiêu chuẩn và đào tạo chuyên môn cho nhân sự bảo vệ dữ liệu (DPO) hoặc cung cấp dịch vụ DPO thuê ngoài đáp ứng đủ điều kiện về bằng cấp và kinh nghiệm.
- Ứng phó sự cố rò rỉ dữ liệu: Tư vấn quy trình xử lý khủng hoảng và thực hiện thông báo vi phạm cho cơ quan chức năng trong vòng 72 giờ để giảm thiểu rủi ro pháp lý.
- Đại diện giải quyết tranh chấp: Tư vấn và tham gia bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho doanh nghiệp/ cá nhân trong các vụ việc khiếu nại, tố cáo hoặc kiện tụng liên quan đến xâm phạm dữ liệu.
Liên hệ ngay với Luật LT VINA để được tư vấn lộ trình tuân thủ an toàn.
Lưu ý: Nội dung bài viết được xây dựng trên ý kiến tư vấn chuyên môn của Luật sư/Chuyên gia pháp lý thuộc Luật LT VINA, thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức của Luật sư do mỗi vụ việc cụ thể có đặc thù riêng hoặc các quy định pháp luật được viện dẫn có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc hết hiệu lực tại thời điểm Quý Khách hàng tiếp cận bài viết. Quý Khách hàng không nên tự ý áp dụng nội dung bài viết khi chưa có sự tư vấn chính thức của Luật sư.
Mọi thắc mắc và nhu cầu tư vấn, Quý Khách hàng vui lòng liên hệ trực tiếp với Luật sư qua số điện thoại: 0982.333.565 – 0373.424.646 hoặc Email: luatltvina@gmail.com để được tư vấn, hỗ trợ kịp thời.